Burun alerjisi nasıl oluşur?

Burun alerjisi, tıbbi adıyla alerjik rinit, bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan bazı maddelere aşırı tepki vermesiyle oluşur. Polen, ev tozu akarları, küf sporları ve hayvan tüyü ya da deri döküntüleri gibi alerjenler burun iç yüzeyinde iltihabi bir yanıt başlatır. Bunun sonucunda hapşırma, burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve burun kaşıntısı gibi belirtiler ortaya çıkar.

Burun alerjisi her yaşta görülebilir. Bazı kişilerde yıl boyunca devam ederken bazı kişilerde özellikle ilkbahar ve yaz aylarında, polen yoğunluğunun artmasıyla belirginleşir. Belirtilerin ne zaman ve hangi koşullarda ortaya çıktığını takip etmek, alerjinin kaynağını anlamaya yardımcı olabilir.

Burun alerjisi nasıl oluşur?

Burun alerjisi, bağışıklık sisteminin alerjen olarak adlandırılan maddeleri tehdit gibi algılamasıyla başlar. İlk karşılaşmada kişi herhangi bir belirti yaşamayabilir; ancak bağışıklık sistemi bu maddeye karşı duyarlılık geliştirir. Daha sonraki karşılaşmalarda alerjen, bağışıklık sistemi tarafından tanınır ve çeşitli kimyasal maddelerin, özellikle de histaminin, salgılanmasına yol açar.

Histamin ve diğer iltihap aracılarının etkisiyle burun içindeki damarlar genişler, burun dokusu şişer ve salgı üretimi artar. Bu süreç şu belirtilere neden olabilir:

• Sık ve art arda hapşırma
• Burun akıntısı
• Burun tıkanıklığı
• Burun, boğaz veya damakta kaşıntı
• Gözlerde sulanma, kaşıntı ve kızarıklık
• Geniz akıntısı ve öksürük

Burun alerjisinin en sık nedenleri nelerdir?

Burun alerjisini tetikleyen maddeler kişiden kişiye değişebilir. Bazı alerjenler yıl boyunca etkili olurken bazıları mevsimsel şikâyetlere neden olur.

Mevsimsel ve yıl boyu süren burun alerjisi arasındaki fark

Mevsimsel alerjik rinit

Mevsimsel burun alerjisi çoğunlukla ağaç, çimen ve yabani ot polenlerinden kaynaklanır. Polenlerin havaya yoğun olarak yayıldığı dönemlerde belirtiler artar. Dışarıda geçirilen zamanın ardından hapşırma, burun akıntısı ve gözlerde kaşıntı görülmesi mevsimsel alerjiyi düşündürebilir.

Yıl boyu süren alerjik rinit

Ev tozu akarları, küf ve evcil hayvan kaynaklı alerjenler yıl boyunca şikâyete yol açabilir. Bu tür alerjilerde burun tıkanıklığı daha belirgin olabilir. Sabahları yataktan kalkınca hapşırma veya yatak odasında belirtilerin artması, ev tozu akarlarına duyarlılıkla ilişkili olabilir.

Burun alerjisi ile soğuk algınlığı nasıl ayırt edilir?

Burun alerjisi ile soğuk algınlığı benzer belirtilere neden olabilir. Ancak iki durumun bazı özellikleri farklıdır. Alerjide burun akıntısı genellikle berrak ve sulu olur; hapşırma nöbetleri, burun kaşıntısı ve göz belirtileri daha sık görülür. Soğuk algınlığında ise boğaz ağrısı, halsizlik ve bazen ateş eşlik edebilir.

Burun alerjisi gelişme riskini artıran faktörler

Burun alerjisinin ortaya çıkmasında genetik yatkınlık ve çevresel koşullar birlikte rol oynar. Ailesinde alerjik hastalık, astım veya egzama bulunan kişilerde alerjik rinit gelişme ihtimali daha yüksek olabilir. Bunun yanı sıra hava kirliliği, sigara dumanı, yoğun kimyasal kokular ve nemli yaşam alanları da burun hassasiyetini artırabilir.

• Ailede alerjik hastalık öyküsünün bulunması
• Ev tozu, polen veya hayvan alerjenlerine sık maruz kalma
• Nemli ve yeterince havalandırılmayan ortamlarda yaşama
• Sigara dumanına maruz kalma
• Hava kirliliğinin yüksek olduğu bölgelerde bulunma
• Astım veya atopik egzama gibi başka alerjik hastalıkların varlığı

Burun alerjisi belirtileri ne zaman artar?

Belirtiler, alerjenin türüne ve maruziyetin yoğunluğuna göre değişir. Polen alerjisi olan kişilerde açık havada, rüzgârlı günlerde veya polen yoğunluğunun yüksek olduğu saatlerde şikâyetler artabilir. Ev tozu akarlarına duyarlı kişilerde ise yatak, halı, perde ve kumaş mobilyaların bulunduğu ortamlarda belirtiler belirginleşebilir.

Soğuk hava, keskin kokular, hava kirliliği ve ani ısı değişiklikleri de burun mukozasını tahriş ederek alerji belirtilerine benzer yakınmalar oluşturabilir. Bu maddeler her zaman gerçek bir alerjik yanıt başlatmasa da burun tıkanıklığını ve akıntıyı artırabilir.

Burun alerjisi nasıl teşhis edilir?

Tanı genellikle kişinin şikâyetleri, belirtilerin ortaya çıkma zamanı ve alerjenlerle olan ilişkisi değerlendirilerek konur. Kulak burun boğaz veya alerji ve immünoloji uzmanı, burun içini muayene ederek alerjik rinit bulgularını inceleyebilir.

Gerekli görüldüğünde deri prick testi veya kanda alerjene özgü antikorların değerlendirildiği testler uygulanabilir. Bu testler, kişinin hangi maddelere karşı duyarlı olduğunu belirlemeye yardımcı olur. Test sonuçları mutlaka doktor muayenesi ve klinik bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.

Burun alerjisini azaltmak için neler yapılabilir?

Burun alerjisinde en etkili yaklaşım, mümkünse tetikleyici alerjenden uzak durmak ve belirtileri kontrol altına almaktır. Alınabilecek bazı önlemler şunlardır:

• Polen mevsiminde pencereleri uzun süre açık bırakmamak
• Dışarıdan eve gelince kıyafetleri değiştirmek ve yüzü yıkamak
• Yatak ve yastık kılıflarını düzenli olarak, uygun sıcaklıkta yıkamak
• Evde nem oranını dengede tutmak ve ortamı düzenli havalandırmak
• Halı, perde ve kumaş yüzeylerde toz birikmesini azaltmak
• Ev içinde sigara içmemek
• Evcil hayvanla temas sonrasında elleri yıkamak
• Doktor önerisi olmadan uzun süre burun açıcı sprey kullanmamak

Doktor gerekli görürse antihistaminik ilaçlar, kortikosteroid içeren burun spreyleri veya başka tedaviler önerebilir. İlaçların kullanım süresi ve dozu kişiye göre değişebileceği için özellikle çocuklarda, gebelikte ve kronik hastalığı olan kişilerde uzman görüşü alınmalıdır.

Burun alerjisi tedavi edilmezse ne olur?

Kontrol altına alınmayan burun alerjisi uyku kalitesini ve günlük yaşamı olumsuz etkileyebilir. Sürekli burun tıkanıklığı ağızdan nefes almaya, ağız kuruluğuna, yorgunluğa ve dikkat sorunlarına yol açabilir. Ayrıca sinüzit, kulakta basınç hissi ve bazı kişilerde astım belirtilerinin kötüleşmesiyle ilişkili olabilir.

Çocuklarda uzun süren burun tıkanıklığı uyku düzenini, okul performansını ve yaşam kalitesini etkileyebilir. Bu nedenle birkaç haftadan uzun süren, tekrarlayan veya günlük yaşamı zorlaştıran belirtiler ihmal edilmemelidir.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Burun akıntısı ve tıkanıklık sık tekrarlıyorsa, belirtiler uykuya veya günlük aktivitelere engel oluyorsa bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Nefes darlığı, hırıltılı solunum, yüzde belirgin ağrı ve şişlik, yüksek ateş, tek taraflı kötü kokulu burun akıntısı veya tedaviye rağmen geçmeyen şikâyetler varsa tıbbi değerlendirme gerekir.

Özetle: Burun alerjisi, bağışıklık sisteminin polen, ev tozu akarları, küf veya hayvan kaynaklı alerjenlere aşırı tepki vermesiyle oluşur. Alerjeni tanımak, maruziyeti azaltmak ve uygun tedaviyi doktor önerisiyle uygulamak belirtilerin kontrol altına alınmasına yardımcı olur.